Mutual Fund Risks:म्यूचुअल फंड गुंतवणुकीत पैसे सुरक्षित आहेत का?

नमस्कार वाचक मंडळीनो,बऱ्याच लोकांना बँक खाते आणि FD (Fixed Deposit) मध्ये पैसे पूर्णपणे सुरक्षित असल्याचा विश्वास असतो. त्या बँकांवर सरकार आणि रिझर्व्ह बँकेचे नियंत्रण असल्यामुळे हा विश्वास बळकट होतो. मात्र, म्युच्युअल फंडा बाबत लोकांची धारणा वेगळी असते. Mutual Fund कसे काम करतात आणि पैशाचे व्यवस्थापन कसे करतात हे अनेकांना समजत नसल्यामुळे ही भीती निर्माण होते त्यामुळे खरंच म्यूचुअल फंड गुंतवणुकीत पैसे सुरक्षित आहेत का?

Mutual Fund Risks 1 Mutual Fund Risks:म्यूचुअल फंड गुंतवणुकीत पैसे सुरक्षित आहेत का?

तुम्हाला कदाचित आश्चर्य वाटेल, पण खरंच म्युच्युअल फंड कंपन्याही कठोर नियमांनुसार चालतात आणि बँकांप्रमाणेच निश्चित मार्गदर्शक तत्त्वांचे पालन करतात. आज आपण म्युच्युअल फंड आणि त्यांच्या सुरक्षिततेबद्दल सविस्तर चर्चा करू.

चला तर मग सुरुवात करुयात..!

Table of Contents

Mutual Fund मध्ये गुंतवणूक करणाऱ्या गुंतवणूकदारांचे हित कसे सुरक्षित ठेवले जाते?

सर्व म्यूचुअल फंड कंपन्यांनी प्रत्येक गुंतवणूकदारांच्या  हितांना सुरक्षित करण्यासाठी कठोर नियम लागू केले आहेत. त्यात  SEBI म्हणजे (The Securities and Exchange Board of India) हे देखरेख करीत असलेल्या शेअर मार्केटच्या संरक्षणासाठी आणि कंपन्यांच्या कामकाजासाठी जबाबदार असतात. 

SEBI ने सर्व म्यूचुअल फंड कंपन्यांसाठी वेळोवेळी मार्गदर्शक नियम जारी केले आहेत आणि त्यांचे कामकाज नियंत्रित ठेवले आहे. SEBI ने काही चुकीच्या गोष्टी शोधल्यास म्यूचुअल फंड कंपन्यांवर विविध दंडात्मक कारवाई करतो.

दुसर्या बाजूने, AMFI (Association of Mutual Funds in India)  ही एक वैधानिक संस्था आहे जी म्यूचुअल फंड इन्वेस्टरच्या तक्रारींचे निराकरण करते. एकत्रितपणे, या दोन्ही संस्था म्यूचुअल फंड कंपन्यांच्या कामकाजाला पारदर्शकता आणि नैतिकतेने ठेवण्याचा प्रयत्न करतात.

Mutual Fund कंपन्यांबाबतचे नियम व कायदे हे कसे आहेत ते आपण थोडक्यात पाहुयात

Mutual Fund हे गुंतवणुकीचे एक लोकप्रिय साधन आहे ज्याद्वारे अनेक गुंतवणूकदार एकत्र येऊन एका व्यावसायिक फंड व्यवस्थापकाद्वारे व्यवस्थापित केलेल्या पोर्टफोलिओमध्ये गुंतवणूक करतात. म्युच्युअल फंड कंपन्यांवर अनेक नियम आणि कायदे लागू आहेत जे गुंतवणूकदारांच्या हिताचे रक्षण करतात.

प्रत्येक Mutual Fund कंपनीला SEBI ने दिलेल्या नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. या Mutual Fund च्या कामकाजात काही चुकची कामे होत नाहीत, हे सुनिश्चित करण्यासाठी या कंपन्यांचे नियमित ऑडिट केले जाते. गुंतवणूकदारांचे संरक्षण सुनिश्चित करण्यासाठी SEBI ने काही मुख्य नियम लागू केले आहेत ते आपण पाहुयात:

SEBI द्वारे Mutual Fund कंपन्यांसाठी निश्चित केलेले नियम:

  • SEBI द्वारे निश्चित केलेल्या नियमांचे पालन करणे प्रत्येक Mutual Fund कंपनीसाठी बंधनकारक आहे.
  • म्युच्युअल फंड कंपन्यांची नियमितपणे ऑडिट केली जातात हे सुनिश्चित करण्यासाठी की ते योग्यरित्या काम करत आहेत की नाहीत.
  • SEBI द्वारे गुंतवणूकदारांचे हितांचे संरक्षण करण्यासाठी अनेक काटेकोर नियम लागू केलेले आहेत.

SEBI द्वारे लागू केलेल्या काही प्रमुख नियमांमध्ये हे समाविष्ट आहे:

  • कोणत्याही Mutual Fund मध्ये कमीत कमी गुंतवणूकदार असणे आवश्यक आहे 
  • कोणत्याही Mutual Fund मध्ये विविध Asset Class तसेच Securities मध्ये गुंतवणूक करणे आवश्यक आहे. 
  • Mutual Fund कंपन्यांनी गुंतवणूकदारांना सर्व आवश्यक माहिती प्रदान करणे आवश्यक आहे.
  • Mutual Fund कंपन्यांनी गुंतवणूकदारांच्या हिताचे रक्षण करण्यासाठी योग्य पद्धतीने काम करणे आवश्यक आहे.

SEBI द्वारे निश्चित केलेल्या नियमांचे पालन केल्याने गुंतवणूकदारांना हे सुनिश्चित करण्यात मदत होते की:

  • त्यांचे Mutual Fund मध्ये इन्वेस्ट केलेले पैसे योग्यरित्या व्यवस्थापित केले जात आहेत.
  • त्यांना Mutual Fund मध्ये इन्वेस्ट केलेल्या  पैशांचा योग्य परतावा मिळेल.
  • त्यांचे हितांचे संरक्षण केले जात आहे.

Mutual Fund कंपन्यांना कोणतेही कर्ज घेण्याची परवानगी नाही. त्याचबरोबर, त्यांना फक्त शेड्यूल्ड बँकांमध्ये रोख रक्कम ठेवण्यास बंदी आहे, इतर कोणत्याही बँकेत नाही. आणि Mutual Funds च्या स्पॉन्सर्स त्यांच्या ग्रुपमधील इतर कंपन्यांना मजबूत करण्यासाठी इंवेस्टर्सच्या पैशाचा वापर करणार नाहीत याची खात्री SEBI घेते.

उदाहरणार्थ :

SBI Mutual Fund चे स्पॉन्सर आहेत स्टेट बँक ऑफ इंडिया.

म्हणून SBI ग्रुपच्या इतर कोणत्याच कंपनीमध्ये SBI Mutual Fund आपली गुंतवणूक करू शकत नाही जस की SBI Life Insurance किंवा Health Insurance व इतर कोणतीही कंपनी असो.

म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करण्यापूर्वी, SEBI द्वारे निश्चित केलेल्या नियमांचे पालन कंपनी करते की नाही याची आपल्याला खात्री करणे महत्वाचे आहे.

या नियमांबद्दल अधिक माहितीसाठी, तुम्ही SEBI च्या वेबसाइटला भेट देऊ शकता.

Mutual Fund मधील जोखीम नेमक्या कोणत्या आहेत ?

Mutual Fund Risks Information in marathi

स्टॉक मार्केट मधील रिस्क (Volatility)

स्टॉक मार्केट म्हणजे ‘अनिश्चितेचा बाजार’ या मार्केटमध्ये कधीही काहीही होऊ शकते. कधी मार्केटमध्ये अचानक ‘तेजी’ येते किंवा अचानक ‘मंदी’ येते त्याला बऱ्याचशा गोष्टी कारणीभूत असतात जसे की महागाई महामंदी राजकारण किंवा कोणतीही नैसर्गिक आपत्ती भूकंप,सुनामी वगैरे मागे जसा कोरोना हा आजार आला तेव्हा तर संपूर्ण जग बंदिस्त झाले होते त्या वेळेला सुद्धा शेअर मार्केटमध्ये मोठी घसरण झाली होती आणि अशा वेळेस आपण वाट बघण्याखेरीस काहीही करू शकत नाही, की जेव्हा शेअर मार्केट परत आपल्या पूर्वपदावर येईल?

स्टॉक मार्केट मधील तरलता (Liquidity)

स्टॉक मार्केट मधील तरलता  (Liquidity) ही अशी रिस्क आहे की ज्यावेळेस आपण आपले शेअर मार्केटमध्ये गुंतवणूक केलेले पैसे हे आपण पाहिजे तेव्हा लगेच काढू शकत नाही आणि समजा तरीही आपण पैसे काढले तर ते नुकसान सहन करूनच काढावे लागतात.

 ELSS FUND (Equity Linked Savings Scheme) हा असा फंड आहे जिथे तीन वर्षाचा याचा गुंतवणूक कार्यकाळ आहे..

या फंडमध्ये गुंतवलेले तुमचे पैसे तुम्ही तीन वर्षाच्या आत मध्ये लगेच काढू शकत नाही आणि त्यामुळेच हा गुंतवणूक कार्यकाळ ही एक प्रकारची लिक्विडिटीची म्हणजेच तरलता रिस्क आहे.

गुंतवणूकमधील विविधीकरणाचा अभाव (Concentration Risk)

गुंतवणूकमधील विविधीकरणाचा अभाव म्हणजे तुमची गुंतवणूक ही फक्त काही विशिष्ट मालमत्तांमध्ये किंवा क्षेत्रामध्ये केंद्रित असणे. हे जोखीम वाढवू शकते कारण एखाद्या मालमत्तेच्या किंमतीत घसरण झाल्यास तुमच्या संपूर्ण गुंतवणूकीवर त्याचा परिणाम होईल.

जर तुमच्याकडे फक्त एकाच कंपनीचे शेअर्स असतील तर त्या कंपनीच्या आर्थिक कामगिरीमध्ये झालेल्या नकारात्मक बदलामुळे तुमच्या गुंतवणूकीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. दुसरीकडे, जर तुमच्या गुंतवणूक ह्या वेगवेगळ्या क्षेत्रातील अनेक कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये विभाजित केल्या असतील तर एखाद्या कंपनीच्या कामगिरीवर तुमच्या एकूण गुंतवणूकीवर फारसा परिणाम होणार नाही.

गुंतवणूकमधील विविधीकरणाचा अभाव असण्याचे काही तोटे

  • उच्च जोखीम: जर एखाद्या मालमत्तेच्या किंमतीत घसरण झाली तर तुमच्या गुंतवणूकीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.
  • कमी परतावा: जर तुमच्या गुंतवणूक फक्त काही विशिष्ट क्षेत्रामध्ये केंद्रित असतील तर तुम्ही संपूर्ण बाजारपेठेच्या परताव्यापासून वंचित राहू शकता.

महागाईची रिस्क (Inflation Risk)

महागाई म्हणजे कालांतराने वस्तू आणि सेवांसाठी भरावे लागणारे अतिरिक्त पैसे ह्याची वाढ होणे. महागाईमुळे तुमच्या पैशांची खरेदी करण्याची शक्ती कमी होते.

महागाईमुळे गुंतवणुकीवर अनेक प्रकारे परिणाम होऊ शकतो:

  • वास्तविक परतावा कमी होतो: जर तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळणारा परतावा महागाईच्या दरापेक्षा कमी असेल तर तुमचा वास्तविक परतावा नकारात्मक असेल.
  • निश्चित उत्पन्नावर परिणाम: निश्चित उत्पन्न जसे की जमा रक्कम आणि निवृत्ती वेतन महागाईमुळे कमी मौल्यवान बनतात.
  • गुंतवणुकीची निवड: महागाईच्या वातावरणात गुंतवणुकीची निवड करताना काळजी घेणे आवश्यक आहे.

पोर्टफोलिओ रिबॅलन्सिंग रिस्क (Rebalancing Risk)

हा थोडा वेगळ्या प्रकारचा धोका आहे. हे गुंतवणूक करण्याच्या तुमच्या रणनीतीशी आणि तुमची गुंतवणूकं कशी आहेत यावर अवलंबून असते.

रिबॅलन्सिंग रिस्क म्हणजे तुमची पोर्टफोलिओ रिबॅलन्सिंग करताना तुम्हाला होऊ शकणारा संभाव्य नुकसान. रिबॅलन्सिंग म्हणजे तुमच्या गुंतवणूक वेगवेगळ्या मालमत्तेमध्ये विभाजित करणे (डायव्हर्सिफिकेशन) आणि तुमच्या मूळ नियोजनानुसार त्यांचे प्रमाण राखणे.

उदाहरणार्थ, तुमची गुंतवणूक ही 60% इक्विटी आणि 40% बॉन्डमध्ये विभाजित करण्याचे तुम्ही ठरवले असेल तर बाजारामध्ये झालेल्या बदलांमुळे हे प्रमाण 55% इक्विटी आणि 45% बॉन्ड बनू शकते. रिबॅलन्सिंग करून तुम्ही हे प्रमाण पुन्हा 60:40 करु शकता…

परंतु, रिबॅलन्सिंग करताना तुम्हाला विकायची मालमत्ता वाढत्या किंमतीत असण्याची शक्यता असते आणि तुम्ही ज्या मालमत्तेत गुंतवणूक करणार आहात ती कमी किंमतीत असण्याची शक्यता असते. म्हणजे तुम्ही महागात विकून स्वस्तात खरेदी करत आहात असे होऊ शकते. हे तुमच्या परताव्यावर परिणाम करू शकते.

मॅनेजमेंट रिस्क (Management Risk)

गुंतवणूक करताना मॅनेजमेंट रिस्क हा एक महत्त्वाचा विचार आहे. हा रिस्क तुमच्या गुंतवणूकीवर कंपनीच्या व्यवस्थापनाच्या निर्णयांच्या संभाव्य नकारात्मक परिणामाशी संबंधित आहे.

मॅनेजमेंट रिस्क म्हणजे एखाद्या कंपनीच्या व्यवस्थापनाच्या चुकीच्या निर्णयांमुळे किंवा अकार्यक्षमतेमुळे तुमच्या गुंतवणूकीवर होणारा संभाव्य नकारात्मक परिणाम. यात खालील गोष्टींचा समावेश होऊ शकतो:

  • अप्रभावी नेतृत्व: कंपनीच्या नेतृत्वाखाली चुकीच्या निर्णय घेतले जाणे किंवा स्पर्धात्मक बाजारपेठेत यशस्वी होण्यासाठी आवश्यक असलेली दूरदृष्टी नसणे.
  • आर्थिक गैरव्यवहार: कंपनीच्या व्यवस्थापनाकडून केले जाणारे आर्थिक गैरव्यवहार जसे की फसवणूक किंवा खोटेपणा.
  • जोखीम व्यवस्थापनातील कमतरता: कंपनीच्या व्यवस्थापनाकडून जोखीम ओळखण्यात आणि त्यांचे व्यवस्थापन करण्यात कमतरता.
  • नूतनीकरणाचा अभाव: स्पर्धात्मक राहण्यासाठी आवश्यक असलेले नूतनीकरण करण्यात कंपनीच्या व्यवस्थापनाकडून अडथळा.

रेग्युलेटरी रिस्क (Regulatory Risk)

रेग्युलेटरी रिस्क म्हणजे सरकार किंवा नियामक संस्थांद्वारे केले जाणारे बदलते नियम आणि कायद्यांच्या संभाव्य नकारात्मक परिणामाशी संबंधित गुंतवणूक जोखीम. हे बदल तुमच्या गुंतवणूक उत्पादनांवर, गुंतवणूक करण्याच्या पद्धतीवर आणि तुमच्या परताव्यावर परिणाम करू शकतात.

Mutual Funds मधील रिस्क कमी कशी करायची?

म्युच्युअल फंडमधील रिस्क कमी करण्याचे अनेक मार्ग आहेत. काही महत्वाचे मार्ग खालीलप्रमाणे:

1. योग्य फंड निवडणे:

  • तुमची जोखीम घेण्याची क्षमता: म्युच्युअल फंड विविध प्रकारच्या जोखीम पातळीमध्ये उपलब्ध आहेत. तुम्ही किती जोखीम घेण्यास तयार आहात यावर आधारित तुम्ही फंड निवडायला हवा.
  • फंडाचा उद्दिष्ट: फंडाचा उद्दिष्ट काय आहे ते तपासा. तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टांशी जुळणारे फंड निवडायला हवेत.
  • फंडाची मागील काळातील कामगिरी: फंडाचा मागील काळातील कामगिरीचा अभ्यास करा. चांगल्या कामगिरी करणारे फंड निवडणं योग्य ठरेल.
  • फंडाचा खर्च: फंडाचा खर्च किती आहे ते तपासा. कमी खर्च असलेले फंड निवडणं तुमच्या हिताचं आहे.

2. विविधतापूर्ण गुंतवणूक:

  • एका फंडात गुंतवणूक करण्यापेक्षा अनेक फंडांमध्ये गुंतवणूक करा. यामुळे तुमची जोखीम कमी होईल.
  • विविध प्रकारच्या मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करा. इक्विटी, डेट आणि इतर मालमत्तांमध्ये गुंतवणूक करून तुम्ही तुमची जोखीम कमी करू शकता.

3. दीर्घकालीन गुंतवणूक:

  • दीर्घकालीन गुंतवणूक केल्याने तुम्हाला बाजारातील चढ-उतारांचा सामना करण्यास मदत होते.
  • तुमची गुंतवणूक नियमितपणे SIP द्वारे करा. यामुळे तुम्हाला rupee cost averaging चा फायदा मिळेल.

4. तुमची पोर्टफोलिओ नियमितपणे पुनर्संतुलित करा:

  • बाजारातील बदलांनुसार तुमची पोर्टफोलिओ नियमितपणे पुनर्संतुलित करा.
  • तुमची गुंतवणूक तुमच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टांशी जुळत आहे याची खात्री करा.

5. आर्थिक सल्लागारांचा सल्ला घ्या:

  • तुम्हाला म्युच्युअल फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्याचा अनुभव नसेल तर तुम्ही आर्थिक सल्लागारांचा सल्ला घेऊ शकता.

या टिप्स तुम्हाला म्युच्युअल फंडमधील रिस्क कमी करण्यास मदत करतील.

याव्यतिरिक्त, तुम्ही खालील गोष्टी लक्षात ठेवू शकता:

  • तुम्ही गुंतवणूक करण्यापूर्वी म्युच्युअल फंड स्कीमची माहितीपत्रक (SID) आणि ऑफर दस्तऐवज (OFD) काळजीपूर्वक वाचा.
  • तुम्हाला म्युच्युअल फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्याबाबत काही प्रश्न असल्यास, तुम्ही फंड हाऊस किंवा तुमच्या आर्थिक सल्लागारांशी संपर्क साधा.

म्युच्युअल फंडांमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी तुम्ही तुमची जोखीम घेण्याची क्षमता आणि गुंतवणुकीचे उद्दिष्ट यांचा विचार करणे महत्वाचे आहे.

तरी महत्वाचे म्हणजे

Leave a Comment