लाभांश म्हणजे काय?Dividend Meaning in Marathi 

Table of Contents

 

वाचक मित्रांनो बर्‍याचदा आपणास  लाभांश हा शब्द ऐकायला मिळाला असेल आणि आपणांस हा प्रश्न पडला असेल की, ‘What is Dividend लाभांश म्हणजे काय?’

लाभांशचे प्रकार किती आहेत ? 

लाभांश मिळविण्या करिता कोण पात्र आहेत ?

लाभांश हे कर मुक्त आहेत का ?

म्युचुअल फंड व स्टॉक्स मधून लाभांश कसा मिळवावा ?

या सर्व प्रश्नांची उत्तरे आम्ही आपणांस आजच्या या पोस्ट मध्ये देणार आहोत,

चला तर सुरुवात करूया …..!

लाभांश म्हणजे काय? dividend Meaning in Marathi  

Dividends लाभांश म्हणजे काय?Dividend Meaning in Marathi 

लाभांश म्हणजे एखाद्या कंपनी मधील (निव्वळ नफा) निव्वळ नफ्याचा एक भाग आहे जो त्या कंपनीने आपल्या सर्व स्टॉक होल्डर्स ना किंवा आपल्या गुंतवणूकदारांना दिला आहे. 

कंपनीला एखाद्या वर्षा मध्ये  किंवा काही ठराविक वर्षा मध्ये जो काही नफा होतो, त्यामध्ये कर आणि इतर सर्व समायोजनानंतर, उर्वरित निव्वळ नफा (निव्वळ नफा) हा ती कंपनी आपल्या भागधारकांमध्ये समान रीतीने वाटप करते आणि ज्या व्यक्तीकडे समभागांची संख्या असते, त्या व्यक्तीला लाभांशाचा लाभ मिळतो. आणि ते ही समान प्रमाणामध्ये…

जर उदाहरण दयायचे झाल्यास,

समजा आपल्या कडे रिलायन्स कंपनीचे 100 शेअर्स आहेत , ज्यावर रिलायन्स ने प्रति शेअर आपल्या नफ्याचा  10 रुपये लाभांश आपल्या  सर्व गुंतवणूकदारांना  दिला आहे, याचा अर्थ तुम्हाला त्या कंपनीचा एकूण लाभांश मिळेल : 100 X10 = 1000 रु.

परंतु लक्षात असू दया .. 

लाभांश हा नेहमी शेअर्स च्या दर्शनी मूल्या वरच  दिला जातो आणि त्याचे मोजमाप हे देखील त्याचे दर्शनी मूल्य  काय आहे  यावर  होते. 

उदाहरणार्थ, स्टॉकची सध्याची बाजार किंमत रु. 500 आहे,

परंतु जर त्या समभागाचे दर्शनी मूल्य रु. 10 असेल आणि कंपनीने 100% लाभांश देण्याचे ठरवले,

तर याचा अर्थ शेअरचे दर्शनी मूल्य 10 रुपये आहे, त्यामुळे 100% लाभांश म्हणजे लाभांश म्हणून प्रति शेअर 10 रुपये,

आणि महत्वाचे म्हणजे ,लाभांशाचा सध्याच्या बाजारभावाशी काहीही संबंध नसतो. 

त्यामुळे आता तुम्हाला लाभांश म्हणजे काय? Dividend Meaning in Marathi  समजले असे समजूया आता आपण पाहूया की ,

लाभांशचे प्रकार किती आहेत ? 

लाभांशाचे तीन मुख्य प्रकार आहेत:

 रोख लाभांश हा सर्वात सामान्य प्रकारचा लाभांश आहे. कंपनी प्रत्येक शेअरसाठी रोख रक्कम गुंतवणूकदारांना वितरित करते.

हे रोख कॅशमध्ये असल्याने  कंपनी शेअरधारकांना लाभांश म्हणून त्यांच्या नफ्याचा विशिष्ट भाग देते. 

उदाहरण दयायचे झाल्यास,

एखाद्या आयटी फर्म, कंपनीने 2022 या वर्षात रु 500 कोटी नफा कमावला असेल. त्यांच्या सर्व गुंतवणूकदारांनी  लाभांश म्हणून त्यांच्या 20% रक्कम भरण्याचा निर्णय घेतला, जे रु 100 कोटी असेल (500 कोटी x 0.20).

याचाच अर्थ इथे असा की प्रत्येक गुंतवणूकदाराला किती स्टॉक आहे यावर अवलंबून एक विशिष्ट लाभांश रक्कम मिळेल .

रोख लाभांशाचे फायदे व  नुकसान हे त्या कंपनीच्या आर्थिक परिस्थितीवर अवलंबून असते 

 एकाच बाजूला, गुंतवणूकदारांना रोख स्वरूपात लाभांश प्राप्त करून नफा  घेऊ शकतात; तर दुसऱ्या बाजूला, कंपन्यांना त्यांच्या व्यवसायांमध्ये पुन्हा गुंतवणूक करण्यासाठी कमी पैसे आहेत, ज्यामुळे वाढीची क्षमता मर्यादित होऊ शकते.

रोख लाभांश त्वरित परतावा प्रदान करतात परंतु कंपन्यांना पुन्हा आपली गुंतवणूक वाढविण्यासाठी कमी पैसे देखील चालू शकतात. 

एखादी कंपनी ही अतिरिक्त शेअर्स जारी करून गुंतवणूकदारांना लाभांश देते,बोनस स्टॉक हा रोख स्वरूपा  ऐवजी अतिरिक्त शेअर्स म्हणून दिले जातात. 

उदाहरणार्थ, 

एबीसी या आयटी  कंपनीने त्यांचे शेअरहोल्डर्स स्टॉक डिव्हिडंड म्हणून त्यांच्या नफ्याच्या 20% देय करण्याचा निर्णय घेतला. याचा अर्थ असा की प्रत्येक गुंतवणूकदाराला  त्याच्या मालकीच्या प्रत्येक पाच शेअर्ससाठी अतिरिक्त शेअर प्राप्त होईल.

बोनस स्टॉक लाभांशचा फायदा म्हणजे ते अधिक पैसे न गुंतवता  गुंतवणूकदारांचे संभाव्य रिटर्न वाढवू शकतात. आणि याव्यतिरिक्त, कंपन्यांना त्यांच्या नफ्यासह भाग घेण्याची गरज नाही कारण ते रोख लाभांश घेतात.
आणि  ते लगेच नफा देखील प्रदान करत नाहीत आणि रोख नफ्या पेक्षा अधिक जोखीम घेऊन जातात. मूळ गुंतवणूक जेव्हा केली गेली तेव्हा नवीन शेअर्सचे बाजार मूल्य कमी किंवा जास्त असू शकते.

स्टॉक विभाजन म्हणजे एखाद्या कंपनीने तिच्या विद्यमान गुंतवणूकदारांना अतिरिक्त शेअर जारी करून त्याच्या शेअरची संख्या वाढवण्याची प्रक्रिया.ही सहसा तेव्हा केली जाते जेव्हा एखाद्या कंपनीच्या शेअरची किंमत इतकी जास्त होते की ती लहान गुंतवणूकदारांसाठी परवडणारी नसते. स्टॉक विभाजन शेअरची किंमत कमी करते, ज्यामुळे ते अधिक गुंतवणूकदारांसाठी खरेदीसाठी योग्य बनते.

स्टॉक विभाजन हे प्रमाण बद्ध  केले जाते. उदाहरणार्थ, 2-फॉर-1 स्टॉक विभाजनात, प्रत्येक शेअरधारकाला त्यांच्याकडे असलेल्या प्रत्येक शेअरसाठी दोन नवीन शेअर मिळतात. 3-फॉर-1 स्टॉक विभाजनात, प्रत्येक शेअरधारकाला त्यांच्याकडे असलेल्या प्रत्येक शेअरसाठी तीन नवीन शेअर मिळतात.

स्टॉक विभाजन हे नेहमीच चांगले लक्षण नसते की एखाद्या कंपनीचा स्टॉक चांगली कामगिरी करेल. तथापि, हे सहसा एक संकेत आहे की कंपनीला खात्री आहे की भविष्यात त्याचा स्टॉक चांगली कामगिरी करेल.

या मुख्य प्रकारांव्यतिरिक्त, इतर काही प्रकारचे लाभांश देखील आहेत:

कंपनी नवीन कंपनीच्या शेअर्सच्या स्वरूपात लाभांश देते.

कंपनी वित्तीय वर्षाच्या शेवटी नसताना लाभांश देते.

कंपनी एखाद्या विशिष्ट घटनेसाठी, जसे की कंपनीची 50 वी वर्षपूर्ती, लाभांश देते.

कंपनी नवीन शेअर्स जारी करण्यासाठी गुंतवणूकदारांना हक्क देते.

कंपनी कर भरण्यापूर्वी लाभांश देते.

कंपनी कर भरल्यानंतर लाभांश देते.

त्यामुळे कंपनी कोणत्या प्रकारचा लाभांश देईल हे तिच्या आर्थिक स्थिती, भविष्यातील योजना आणि गुंतवणूकदारांच्या गरजेवर अवलंबून असते.

लाभांशासाठी कोण पात्र आहे ?

लाभांशासाठी पात्रता ठरवण्यासाठी खालील निकष विचारात घेतले जातात:

लाभांश घोषित करण्याच्या तारखेला कंपनीच्या शेअर्सचे मालकी हक्क असलेले गुंतवणूकदार लाभांशासाठी पात्र ठरतात.

कंपनी लाभांशासाठी पात्र ठरणाऱ्या गुंतवणूकदारांची यादी तयार करण्यासाठी एक रेकॉर्ड तारीख निश्चित करते. रेकॉर्ड तारखेला शेअरधारक असलेले गुंतवणूकदार लाभांशासाठी पात्र ठरतात.

काही कंपन्या वेगवेगळ्या प्रकारचे शेअर्स जारी करतात, ज्यांना भिन्न लाभांश हक्क असू शकतात. उदाहरणार्थ, काही शेअर्स प्राधान्य लाभांश देतात, तर इतर सामान्य शेअर्स करतात.

कंपनीच्या संचालक मंडळाने लाभांश घोषित करणे आवश्यक आहे. लाभांश घोषित केल्यानंतरच गुंतवणूकदार पात्र ठरतात.

काही देशांमध्ये, लाभांशावर कर आकारला जातो. गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या देशातील कर नियमांची जाणीव असणे आवश्यक आहे.

लाभांशासाठी पात्रता निश्चित करण्यासाठी कंपनीच्या घोषणा आणि त्यांच्या शेअरधारक करारांचा संदर्भ घेणे आवश्यक आहे.

तसेच, खालील मुद्दे लक्षात घेणे आवश्यक आहे:

  • कंपनी लाभांश देण्यास बंधनकारक नाही.
  • लाभांश रक्कम कंपनीच्या कामगिरीवर अवलंबून असते.
  • लाभांश म्हणून मिळालेल्या रकमेवर कर आकारला जाऊ शकतो.

भारत देशा मध्ये लाभांश हे कर मुक्त आहेत का ?

dividend Meaning in Marathi  

भारतात लाभांश करपात्र आहेत. लाभांशावर कर आकारण्याची पद्धत खालीलप्रमाणे आहे:

रोख लाभांशावर 10% कर आकारला जातो.

बोनस स्टॉकवर मिळालेल्या लाभांशावर कर आकारला जात नाही. तथापि, बोनस स्टॉक विकल्यावर मिळालेल्या नफ्यावर कर आकारला जातो.

स्टॉक विभाजनामुळे मिळालेल्या अतिरिक्त शेअर्सवर कर आकारला जात नाही.

इतर प्रकारच्या लाभांशावर कर आकारण्याची पद्धत त्या विशिष्ट प्रकारच्या लाभांशावर अवलंबून असते.

लाभांशावर कर आकारण्यासाठी खालील निकष विचारात घेतले जातात:

  • गुंतवणूकदाराची गुंतवणूक करण्याची तारीख
  • गुंतवणूकदाराची निव्वळ वार्षिक उत्पन्न
  • लाभांश रक्कम

लाभांशावर कर भरण्याची जबाबदारी गुंतवणूकदाराची आहे. कंपन्या TDS (स्रोत्यावर कर कपात) कपात करून लाभांश वितरित करतात. गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या वार्षिक कर विवरणपत्रात TDS कपातीचा समावेश करणे आवश्यक आहे.

लाभांशावर करासंबंधी अधिक माहितीसाठी, तुम्ही तुमच्या कर सल्लागाराशी संपर्क साधू शकता.

तसेच, खालील मुद्दे लक्षात घेणे आवश्यक आहे:

  • कर कायदे बदलू शकतात.
  • तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळालेल्या लाभांशावर योग्य कर भरल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.
  • तुम्ही तुमच्या कर विवरणपत्रात लाभांश आणि त्यावर भरलेला कर याची माहिती देणे आवश्यक आहे.

म्युच्युअल फंडमधून मधून लाभांश कसा मिळवावा?

म्युच्युअल फंडमधून लाभांश मिळवण्याचे दोन मुख्य मार्ग आहेत:

म्युच्युअल फंड आपल्या गुंतवणूकदारांना रोख लाभांश देऊ शकतो. रोख लाभांश म्हणजे फंड कमावलेल्या नफ्याचा काही भाग गुंतवणूकदारांना वितरित केला जातो.

म्युच्युअल फंड आपल्या गुंतवणूकदारांना मिळालेल्या लाभांशाचा पुन्हा गुंतवणूक करण्याची सुविधा देऊ शकतो. पुनर्निवेश केल्याने, गुंतवणूकदारांना अधिक युनिट्स मिळतात आणि त्यांची गुंतवणूक वाढते.

म्युच्युअल फंड लाभांश देण्याचा निर्णय घेतो तेव्हा, ते खालील निकष विचारात घेतात:

  • फंडाची कामगिरी
  • फंडाची गुंतवणूक धोरण
  • बाजारातील परिस्थिती

म्युच्युअल फंड लाभांश कधी देईल हे निश्चितपणे सांगणे कठीण आहे. काही फंड नियमितपणे लाभांश देतात, तर काही फंड फक्त वेळोवेळी देतात.

म्युच्युअल फंडमधून लाभांश मिळवण्यासाठी, तुम्ही खालील गोष्टी करू शकता:

  • योग्य म्युच्युअल फंड निवडा: लाभांश देण्याचा इतिहास असलेला म्युच्युअल फंड निवडा.
  • दीर्घकालीन गुंतवणूक करा: म्युच्युअल फंडमध्ये दीर्घकालीन गुंतवणूक केल्याने तुम्हाला अधिक लाभांश मिळण्याची शक्यता असते.
  • फंडाची कामगिरीवर लक्ष ठेवा: फंडाची कामगिरी नियमितपणे तपासा आणि आवश्यक असल्यास तुमची गुंतवणूक समायोजित करा.

तसेच, खालील मुद्दे लक्षात घेणे आवश्यक आहे:

  • म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी, तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टे आणि जोखीम सहनशीलता विचारात घेणे आवश्यक आहे.
  • म्युच्युअल फंडमध्ये गुंतवणुकीशी संबंधित काही जोखीम आहेत.
  • तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळालेल्या लाभांशावर योग्य कर भरल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

स्टॉकमधून लाभांश कसा मिळवावा ?

स्टॉकमधून लाभांश मिळवण्यासाठी, तुम्हाला खालील गोष्टी करणे आवश्यक आहे:

सर्व कंपन्या लाभांश देत नाहीत. तुम्ही ज्या कंपनीत गुंतवणूक करत आहात ती लाभांश देण्याचा इतिहास आहे याची खात्री करा.

लाभांश मिळवण्यासाठी, तुम्हाला कंपनीचे शेअर्स खरेदी करणे आवश्यक आहे. तुम्ही स्टॉक एक्सचेंजद्वारे शेअर्स खरेदी करू शकता.

लाभांश मिळवण्यासाठी, तुम्हाला कंपनीने निश्चित केलेल्या रेकॉर्ड तारखेला शेअरधारक असणे आवश्यक आहे.

कंपनीचे संचालक मंडळ लाभांश घोषित करते. लाभांश घोषित केल्यानंतर, तुम्हाला तुमच्या शेअरच्या प्रमाणात लाभांश मिळेल.

लाभांश तुमच्या बँक खात्यात जमा केला जाईल किंवा तुम्हाला चेकद्वारे पाठवला जाईल.

लाभांश मिळवण्यासाठी तुम्ही खालील टिप्स लक्षात ठेवू शकता:

  • दीर्घकालीन गुंतवणूक करा: दीर्घकालीन गुंतवणूक केल्याने तुम्हाला अधिक लाभांश मिळण्याची शक्यता असते.
  • तुमची पोर्टफोलिओ विविधतापूर्ण करा: एका कंपनीत गुंतवणूक करण्याऐवजी, विविध कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करा.
  • कंपनीचे संशोधन करा: तुम्ही ज्या कंपनीत गुंतवणूक करत आहात त्या कंपनीचे संशोधन करा आणि त्याची आर्थिक स्थिती समजून घ्या.
  • तुमच्या कर सल्लागाराचा सल्ला घ्या: तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळालेल्या लाभांशावर योग्य कर भरल्याची खात्री करा.

तसेच, खालील मुद्दे लक्षात घेणे आवश्यक आहे:

  • स्टॉकमध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी, तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टे आणि जोखीम सहनशीलता विचारात घेणे आवश्यक आहे.
  • स्टॉकमध्ये गुंतवणुकीशी संबंधित काही जोखीम आहेत.
  • तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळालेल्या लाभांशावर योग्य कर भरल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

ETFs लाभांश देतात का ?

ETFs (एक्सचेंज-ट्रेडेड फंड्स) लाभांश देऊ शकतात. ETFs दोन प्रकारे लाभांश देतात:

ETF कमावलेल्या नफ्याचा काही भाग गुंतवणूकदारांना रोख लाभांश म्हणून वितरित करते.

ETF कमावलेल्या नफ्याचा काही भाग पुन्हा गुंतवून ETF मधील गुंतवणूकदारांना अधिक युनिट्स दिले जातात.

ETF लाभांश देईल की नाही हे ETF च्या प्रकारावर आणि त्याच्या गुंतवणूक धोरणावर अवलंबून असते. काही ETFs नियमितपणे लाभांश देतात, तर काही फंड फक्त वेळोवेळी देतात.

ETFs मधून लाभांश मिळवण्यासाठी तुम्ही खालील गोष्टी करू शकता:

  • योग्य ETF निवडा: लाभांश देण्याचा इतिहास असलेला ETF निवडा.
  • दीर्घकालीन गुंतवणूक करा: दीर्घकालीन गुंतवणूक केल्याने तुम्हाला अधिक लाभांश मिळण्याची शक्यता असते.
  • ETF च्या कामगिरीवर लक्ष ठेवा: ETF च्या कामगिरीवर नियमितपणे लक्ष ठेवा आणि आवश्यक असल्यास तुमची गुंतवणूक समायोजित करा.

तसेच, खालील मुद्दे लक्षात घेणे आवश्यक आहे:

  • ETFs मध्ये गुंतवणूक करण्यापूर्वी, तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीच्या उद्दिष्टे आणि जोखीम सहनशीलता विचारात घेणे आवश्यक आहे.
  • ETFs मध्ये गुंतवणुकीशी संबंधित काही जोखीम आहेत.
  • तुम्ही तुमच्या गुंतवणुकीवर मिळालेल्या लाभांशावर योग्य कर भरल्याची खात्री करणे आवश्यक आहे.

FAQs

लाभांश म्हणजे एखाद्या कंपनी मधील (निव्वळ नफा) निव्वळ नफ्याचा एक भाग आहे जो त्या कंपनीने आपल्या सर्व स्टॉक होल्डर्स ना किंवा आपल्या गुंतवणूकदारांना दिला आहे. 

अंतरिम लाभांशाच्या बाबतीत लाभांश जाहीर झाल्यानंतर तीस दिवसांच्या आत मध्ये तो गुंतवणूकदारांना देणे बंधनकारक आहे,परंतु अंतिम लाभांशाच्या बाबतीत, वार्षिक सर्वसाधारण सभेच्या (AGM) ३० दिवसांच्या आत लाभांशाचे वास्तविक पेमेंट केले पाहिजे.

3. तुम्ही लाभांशाच्या आधी स्टॉक खरेदी करू शकता का ?

होय, तुम्ही लाभांशाच्या आधी स्टॉक खरेदी करू शकता, पण तुम्हाला लाभांश मिळण्यासाठी तुम्ही “रेकॉर्ड डेट” च्या आधी स्टॉकचे मालकी हक्क मिळवणे आवश्यक आहे.

त्यामुळे वाचक मित्रांनो, आमचा हा लाभांश बद्दल चा लेख आपणांस कसा वाटला ? ते आम्हाला कमेंट मध्ये नक्की कळवा व तुमच्या मित्रांना पण सोशल मीडिया वर शेयर करायला विसरू नका..

Leave a Comment